تشخيص آلودگی به HIV

شما ممکن است که HIV در بدن خود داشته باشيد ولی از نظر سلامتی کاملاً سالم به نظر برسيد. تنها راه مطمئن تشخيص آلودگی و يا عدم آلودگی به ويروس ايدز (HIV) انجام آزمايش خون در آزمايشگاه می باشد. از زمان ورود ويروس به بدن انسان تا زمانی که شواهد آزمايشگاهی ظاهر شود،‌ ممکن است فاصله زمانی بين دو هفته تا شش ماه طول بکشد که به آن "دوره پنجره" (window period) می گويند. در اين دوران شخص٬ آلوده بوده و می تواند ديگران را نيز آلوده کنند، ولی ممکن است هيچ يک ازعلايم بالينی و آزمايشگاهی متداول را در خود بروز ندهد.

در صورتی که شما به رفتارخطرناکی دست زده ايد و نگران سلامت خود شده ايد، می توانيد برای انجام آزمايش HIV به پزشک خود و يا مستقيماً به مراکز انتقال خون و ديگر مراکزی که آزمايش ايدز را انجام می دهند، مراجعه کنيد.

نكته بسيارمهمی كه نبايد فراموش شود اين است كه درطی اين 6 ماه نبايد خود و ديگران را درمعرض رفتار خطرناک قرار دهيد.

جهت مشاهده آدرس و تلفن مراكز مشاوره بيماريهاي رفتاري وابسته به دانشگاههاي علوم پزشكي كشور٬ اينجا را كليك كنيد.

 افرادي كه رفتارهاي پرخطر داشته اند اما تست HIV منفي است لازم است سه ماه بعد و در صورت تداوم رفتار پرخطر هرشش ماه آزمايش HIV را تكرار نمايند.

  سه نوع كلي آزمايش (تست) تشخيصي HIV وجود دارد که عبارتند از:

1 – تست آنتي بادي  HIV يا (HIV antibody test) : اين تست نشان مي‌دهد كه فرد با HIV آلوده شده است يا نه ( كه اطلاعات اين قسمت بر روی اين تست٬ متمركز شده است)

2 – تست آنتي ژن P₂₄   يا  ( P₂₄ antigen testing) : اين تست بطور اوليه براي غربالگري نمونه‌هاي خون استفاده مي‌شود ولي در برخي مناطق بعنوان تست تشخيصي HIV بكار مي‌برند.

آنتي ژن P_{24 ،} يك پروتئين است كه جزئي از ساختمان HIV مي‌باشد  و در مراحل اوليه عفونت، به مقدار زياد توليد مي‌شود و بوسيلة تستهاي تشخيصي مي‌توان آن را در خون آشكار كرد.  تست P₂₄ مي‌تواند آلودگي با HIV را قبل از "تست آنتي بادي "HIV آشكار كند بنابراين تست آنتي ژن P₂₄ در تشخيص HIV در مراحل اوليه بكار مي‌رود.

3 – تست ميزان ويروس (HIV Load test) : اين تست هنگامي استفاده مي‌شود كه شخص از آلوده بودن خود با HIV آگاه است و با اين تست ميزان ويروس در خون مشخص مي‌شود.

آزمايش تشخيصي HIV

آزمايش تشخيص HIV به جستجوي آنتي باديهاي موجود در خون مي‌پردازد. وقتي HIV (كه يك ويروس است) وارد بدن شخصي شود يك ماده شيميايي خاصي در بدن فرد ساخته مي‌شود كه آنتي بادي ناميده مي‌شود. آنتي باديها، پاسخ بدن به عفونت هستند بنابراين اگر در خون شخصي٬ آنتي بادي بر عليه HIV وجود داشته باشد اين بدان معني است كه او با HIV آلوده  است در اكثر موارد 3 ماه طول مي‌كشد تا اين آنتي باديها بوجود آيند ( در موارد نادر تا 6 ماه در موارد بسيار نادرتر بيشتر از 6 ماه طول مي‌كشد تا آنتي باديها بوجود آيند)

انجام تست قبل از 3 ماه از زمان تماس با ويروس ، نتايج نامشخص دارد و فرد آلوده ممكن است هنوز آنتي بادي بر عليه ويروس نساخته باشد.

فاصله زماني بين آلوده شدن  تا ساخت آنتي بادي را دوره پنجره (window period) گويند در دورة پنجره، افراد آلوده با HIV در خونشان آنتي بادي ندارند و بوسيلة تست HIV تشخيص داده نمي‌شود٬ هر چند كه ممكن است سطح بالايي از HIV در خون، ترشحات جنسي يا شير پستانشان وجود داشته باشد.

 در دورة پنجره، HIV مي‌تواند از فرد آلوده به فرد ديگر منتقل شود هر چند كه تست HIV، آلوده بودن وي را مشخص نمي‌كند. بنابراين بهترين راه اين است كه تست HIV حداقل 3 ماه بعد از در معرض خطر قرار گرفتن با HIV، انجام شود. برخي مراكز تشخيصي جهت اطمينان خاطر بيشتر، انجام آزمايش مجدد را در ماه 6 توصيه مي‌كنند. همچنين، بسيار مهم است كه طي دوره زماني انجام تست HIV ، فرد مجدد در معرض خطر HIV قرار نگيرد. اين تست هنگامي دقيق است كه بين زمان مواجهه با HIV و انجام تست٬ مواجهه مجددي رخ ندهد.

تنها راه مطمئن جهت تعيين آلودگي با HIV انجام تست آنتي بادي HIV مي‌باشد و از روي علائم باليني نمي‌توان آلودگي با HV را تعيين كرد.

دلايل انجام دادن تست HIV چيست؟

بسياري از كساني كه تست HIV انجام داده‌اند بي‌دليل نگرانند چرا كه:

  اگر نتيجة تست منفي باشد (يعني اينكه با HIV آلوده نيستند) مي‌تواند باعث آرامش خيال شود. و اگر نتيجه تست مثبت شود كارهاي بسياري براي فائق آمدن با نتيجه مثبت تست HIV و مراقبت از سلامت مي‌توان انجام داد.

اگر نتيجة تست HIV شما مثبت باشد پزشك مي‌تواند بدقت مراقب سلامت شما باشد. بسياري از كساني كه تست HIV مثبت دارند سالها سالم باقي مي‌مانند ولي اگر به سمت بيماري پيش برويد داروهاي بسياري بنام antiretroviral وجود دارند كه مي‌تواند سرعت پيشرفت ويروس و بيماري را كم كنند و نگهدارنده سيستم ايمني باشند همچنين داروهايي براي پيشگيري و درمان برخي بيماريهايي كه افراد مبتلا به HIV  به آن  گرفتار مي‌شوند را دريافت كنيد. همچنين ممكن است تحت درمان با داروهاي جديد در روشهاي درماني خود قرار بگيريد.

-    اگر پزشك بداند كه شما HIV مثبت هستيد هنگاميكه به بيمارئي مبتلا مي‌شويد با جديت و دقت بيشتري علائم را پيگيري مي‌كند.

-     اگر بدانيد كه HIV مثبت هستيد بيشتر مراقب خواهيد بود تا ديگران آلوده نشوند بعنوان مثال رابطه جنسي ايمن داشتن (safe sex) و آگاه كردن شركاي جنسي قبلي خود.

-    آگاه بودن به آلودگي با HIV  ، ممكن است بر روي برخي تصميمات آينده شما تأثير گذار باشد ( مثلاً در مورد تشكيل خانواده ).

چه کسی نياز به انجام آزمايش HIV دارد؟

در صورتی که شما سابقه انجام هر کدام از رفتارهای خطرناک زير را داشته ايد٬  نياز به انجام آزمايش HIV دارید:

 * استفاده از سوزن و سرنگ مشترك در اعتياد تزريقی (‌حتی برای يك بار)

* ابتلاء به بيماری های آميزشی (مثل سوزاك، سيفليس، تبخال و زگيل تناسلی)

* با فرد آلوده به HIV تماس جنسی "حفاظت نشده" داشته ايد.

* با فرد تزريق كننده مواد مخدر (حتی همسر) تماس جنسی "حفاظت نشده" داشته ايد.

* با فرد دارای سابقه ابتلاء به بيماريهای آميزشی تماس جنسی "حفاظت نشده" داشته ايد.

* بدون اطلاع از سابقه ابتلاء فردی به بيماريهای آميزشی تماس جنسی "حفاظت نشده" داشته ايد.

* با فرد دارای سابقه روابط جنسی با مردان يا زنان ديگر تماس جنسی "حفاظت نشده" داشته ايد.

* با فرد دارای سابقه روابط جنسی با نوع همجنس تماس جنسی "حفاظت نشده" داشته ايد. (خصوصاً اگر رابطه بين دو مرد بوده و در اين رابطه وی مفعول بوده باشد.)

* با فردی كه در نواحی پر خطر زندگی می كند، تماس جنسی "حفاظت نشده" داشته ايد. (مناطقی كه در آن آمار ميزان افراد آلوده به HIV زياد می باشد. مثلاً بعضی كشورهای آفريقايی، کشورهای تازه استقلال يافته روسيه، افغانستان و كشورهای ناحيه خليج فارس)

* استفاده از مشروبات الكلی و مواد مخدر قبل از تماس جنسی (ترياك، هروئين، قرص اكستاسی، حشيش، گرس و .... )

* سابقه تجاوز و سوء استفاده جنسی قرار گرفتن

چه زمانی بعد از رفتار خطرناک بايستی آزمايش HIV داد؟

با توجه به اينكه از بدو ورود ويروس به بدن تا رسيدن سطح آنتي بادي به حد قابل تشخيص در آزمايش ممكن است بين 2 هفته تا 6 ماه طول بكشد. در افرادي كه رفتارهاي پرخطر داشته اما تست منفي دارند لازم است 3 ماه بعد و در صورت تداوم رفتار، هر شش ماه آزمايش تكرار شود.

انواع آزمايش هاي تشخيصي براي عفونت HIV عبارتند از :

الف ) تست هاي سنجش آنتي بادي :

1. آزمون الايزا (Elisa)  

2. Western blot test

نكته :

از آنجا كه آنتي بادي از طريق مادر آلوده وارد بدن جنين شده تا 18 ماهگي در بدن باقي مي ماند ،اين تست ها براي تشخيص آلودگي در نوزاد مناسب نمي باشند .

ب ) تست هاي سنجش آنتي ژن

1. RT – PCR

2. P24  antigen

3. DNA-PCR    &   RNA-PCR

نكته:

در ايران:

  اولين آزمايش 8 هفته بعد از رفتار خطرناک

 تکرار آزمايش 6 ماه بعد از رفتار خطرناک

در ايران معمولاً دسترسی به آزمايش استاندارد HIV سهل تر است. اين نوع آزمايش در ايران برای بار اول 8 هفته بعد از رفتار خطرناک به مراجعه کنندگان توصيه می شود. ولی به دليل اينکه سرعت و ميزان توليد پادتن خون در بدن افراد متفاوت است و برای انجام آزمايش دقيقی که بتوان به نتيجه آن استنتاج کرد و جواب قطعی را ارائه داد، 6 ماه بعد از رفتار خطرناک بايستی که آزمايش تکرار شود.

آزمايش استاندارد HIV ٬"تست الايزا"  است.  اين تست٬ استاندارد جهانی برای استفاده در بيمارستان ها، بانک های خون و يا سازمان های انتقال خون می باشد.

اين آزمايش مستقيماً خود ویروس را جستجو نمی کند. در اين روش، ميزان پادتن ( آنتی بادی) هایی که بدن شخص آلوده برعلیه HIV توليد کرده، اندازه گرفته می شود.
 

ELISA نسبتاً آزمایش ارزان و خیلی دقیقی است . ( اگر چه ۱۰۰٪ نیست ) در این آزمایش ( اولین آزمایشی که عموماً انجام می شود ) یک نمونه خون گرفته می شود و با دور بالا دوران داده می شود که باعث می شود سرم خون از اجزاء جامد آن مثل سلولهای خون جدا شود . هنگامیکه ماده معرف ELISA به سرم اضافه شود یک آزمایش شیمیایی که محلول را رنگی می کند وجود پادتن های HIV را مشخص می سازد .
 

(وقتی که HIV وارد بدن می شود، يک ماده شيميايی خاصی از سوی سيستم دفاعی توليد می شود که پادتن ( آنتی بادی) ناميده می شود. پادتن ها واکنش بدن نسبت به عفونت می باشند. بنابراين اگر بدن شخصی پادتن عليه HIV توليد کرده باشد، به معنای آن است که شخص به HIV آلوده شده است.)

توليد پادتن در بدن به مدت زمان بين چند روز تا سه هفته نياز دارد.
آزمايشی را که بتوان به نتيجه آن اعتماد کرده و بر اساس آن شخص را نسبت به نوع سلامت خود با اطلاع کرد، دربعضی منابع بين 6 هفته تا 6 ماه و بعضی ديگر بين 8 هفته تا 6 ماه بعد از ارتباط خطرناک توصيه شده است.

پس از 22 روز از آلودگي با HIV تست اليزا٬ در 50% موارد مثبت ميشود و پس از 6 هفته در 95% موارد مثبت ميشود.
حساسيت (Sensitivity) اليزا بيش از 99.9% است.
براي جلوگيري از نتايج مثبت كاذب٬ نتايج تكرار شده بايد بوسيله تست westernblot تاييد گردد.

 

   به عنوان يك آزمون تأييد كننده به كار مي رود. كه وجود IgG برعليه چند نوع پروتئين ويروسي را بررسي مي كند . اين تست نسبت به الايزا اختصاصي تر  بوده از حساسيت كمتري برخوردار است .

 از آنجا که آزمایش Western blot نسبتاً گران است وانجام آن نیز مشکل است . ندرتاً به عنوان اولین آزمایش انجام می گیرد و بیشتر در تأیید نتایج مثبت یا مشابه آزمایش ELISA بکار می رود .

اختصاصي بودن (Specificity) تست وسترن بلات وقتيكه با اليزا همراه شود٬ بيش از 99.9% است
 

نتايج نامشخص (indeterminate) در تست وسترن بلات در اين موارد است:
- مراحل اوليه عفونت با HIV
- آلودگي با HIV-2
- بيماري خودايمني (Autoimmune disease)
- حاملگي
- تجويز اخير توكسوئيد كزاز

 

به زبان بسيار ساده اين آزمايش مستقيماً وجود HIV در خون را جستجو می کند.
 

PCR=  Polymerase Chain Reaction

تست HIV-PCR ژن ويروس (DNA )  را در خون رديابی می کند. اگر شخصی آلوده شده باشد DNA ويروس ايدز در خون او وجود خواهد داشت. ميزان اطمينان به دقت اين تست 95% می باشد. بعضی منابع اين آزمايش را دو هفته بعد از داشتن ارتباط خطرناک (ارتباطی که به تماس مشکوک با خون منجر شود) و بعضی ديگر ابتدا 4 هفته بعد، توصيه می کنند. معمولاً بين 5 روز تا يک هفته طول می کشد تا نتيجه اين آزمايش دريافت شود.

از نظرهزينه اين تست به طور معمول بسيار گران تر از تست HIV-ELISA مي باشد.

 
در طی این آزمایش اجزاء‌ مختلف ویروسی روی نوارهای خاص روی صفحه آزمایش که در سرم فرد مورد آزمایش قرار میگیرد قرار دارند .
اگر سرم پادتن HIV داشته باشد ، به نوارهای ویروسی متصل می شوند ، که باعث تغییر رنگ آنها می شود . گر چه آزمایش HIV در حال حاضر خیلی در دسترس است . غربالگری گسترده انجام نمی پذیرد .

بـا توجه به اين كه در اين آزمون ژنوم ويروس مورد مطــالعه قرار  ميگيرد لذا در تشخيص زودرس بيماري ويا نوزاد متولد شده از مادر آلوده مفيد است . بخاطر حساس بودن زياد ، موارد مثبت كاذب اين آزمون  بالا است. تشخيص مثبت با PCR درهرحال بايد با تست سرولوژيك اثبات شود. 

مثبت کاذب:  ،‌آزمایش درصد کمی از افراد چه با آزمایش الایزا یا وسترن بلات می تواند غلط باشد . امکان دارد تغییر رنگ اندکی در بعضی از افرادی که HIV ندارند مشاهده شود و بطور غلط به عنوان HIV مثبت شناخته شوند .

منفی کاذب : در بعضی موارد آزمایش می تواند علی رغم وجود پادتنها نتواند تغییر رنگ نشان دهد . بنابراین کسی که آلوده به ویروس است اشتباهاً ممکن است منفی تلقی شود .

در اين روش آنتي ژن ويروس مورد بــررسي قرار مي گيرد . لذا مي تواند در تشخيص زود هنگام آلودگي كمك كننده باشد. البته در مراحل عفونت بدون علامت و يا درمان ضد ويروس ، با توجه به اينكه تعداد ويروس موجود در خون كم است ممكن است منفي كاذب داشته باشيم .

 اين آزمايش٬ ميزان HIV هاي در حال تقسيم را نشان ميدهد٬ كه با پيشرفت بيماري و نيز پاسخ به درمان ضد ويروسي٬ مرتبط است.
اين آزمايش٬ بهترين تست در دسترس براي تشخيص عفونت فعال HIV است. اگرچه نتايج مثبت كاذب٬ معمول است خصوصا وقتيكه ميزان ويروس (Viral load) پايين باشد.
 

در مراحل پيشرفته HIV اين موارد شايع است:
كم خوني (آنمي) ٬ كمي نوتروفيلها (نوتروپني) ٬ كمي پلاكتها (ترومبوسيتوپني)
 

 بيشتر از همه بعنوان عامل پيشگويي كننده پيشرفت HIV بكار ميرود.
خطر پيشرفت به سمت عفونتهاي فرصت طلب ايدز يا بدخيمي ها وقتي كه CD4 ها كمتر از  200^cell/µl  باشد٬ بالاست.
 

ممكن است درصد CD4 ها قابل اطمينان تر از تعداد آنها باشد.
خطر پيشرفت به سمت عفونتهاي فرصت طلب ايدز يا بدخيمي ها وقتي كه درصد CD4 ها كمتر از 20% باشد٬ بالاست.

 

تنها راه مطمئن جهت تعيين آلودگي با HIV انجام تست آنتي بادي HIV مي‌باشد و از روي علائم باليني نمي‌توان آلودگي با HV را تعيين كرد.

CDC AIDS case definition for surveillance of adults and adolescents

تست HIV شامل چه چيزهايي است ؟

در اغلب كشورها، مكانهاي متعددي براي انجام تست HIV وجود دارد. توصيه مي‌شود كه تست HIV در كلينيكهاي بهداشتي، نزد پزشكان يا نزد افراد مجرب در مكانهاي مخصوص مشاوره و تست HIV  انجام شود (VCT).

هنگاميكه شما تصميم به انجام تست HIV بگيريد، يك پزشك يا يك مشاور مجرب، يك پرستار و يا يك فرد مجرب در امور سلامتي و بهداشت را بصورت خصوصي ملاقات خواهيد كرد ، وي براي شما توضيح خواهد داد كه تست شامل چه چيزهايي است و نتايج چه معنا و مفهومي دارند. بطور معمول، مقدار كمي نمونه از خون از دست شما گرفته مي‌شود و به آزمايشگاه براي انجام آزمايش فرستاده مي‌شود.

-    جواب تست هميشه محرمانه است و تنها با رضايت شما براي ديگران بازگو خواهد شد. و حتي جواب تست بدون اجازه شما به پزشك شخصيتان هم گفته نخواهد شد.

-    تست سريع (rapid test) HIV هم يك تست آنتي بادي است و مزيت آن اينست كه براي گرفتن نتيجه،  لازم نيست كه مجدد مراجعه كنيد و معمولاً در عرض ٣٠ دقيقه جواب حاضر مي‌شود. تست سريع HIV به تجهيزات آزمايشگاهي و افراد مجرب نياز ندارد، اين ويژگي باعث مي‌شود تا بتوان از آن در كشورهاي فقير استفاده كرد.